Adrienne Tardif
Hna. Adrienne Tardif e Maria A. Sangiovanni
Señor abad Rancourt, para responder ao seu deseo, intento buscar na miña pobre memoria os recordos que conservei sobre a miña gran irmá Aurélie, nada o 10 de marzo de 1922, falecida o 14 de xullo de 1941. Quero ser o máis exacta posible, mais eu tiña entón 9 anos. A miña memoria está lonxe de ser fiel. Intento expresar os meus recordos na familia, cos meus irmáns e irmás, e aqueles que me foron contados.
1. Saída da familia para o Abitibi
2. Émilien na escola en Abitibi
3. Doenza de mamá
4. Xullo de 1941: Vacacións do irmán Armand, chegada de Aurélie
5. Morte de Aurélie
6. Aurélie traballa no ceo
7. Familia en loito
Hna. Adrienne Tardif, 24 de xuño de 2008
por YR, pbro.
1. Saída da familia para o Abitibi.
2.º fogar dos Tardif (Rapide-Danseur, Abitibi)
No verán de 1940, a familia deixaba Saint-Zacharie de Beauce para ir como colonizadores ao Abitibi. Aurélie (17 anos) tiña aínda un ano como estudante na Escola Normal de Beauceville, onde se preparaba para ser mestra. O curso completo duraba 2 anos. Entón ela non seguiu á familia, senón que quedou con Rose para rematar o seu curso de mestra. Iba pasar as vacacións na casa de Rose, en Saint-Côme, ese ano. Era penoso para os pais deixar a 3 dos seus fillos: Armand en Quebec, e Rose e Aurélie na Beauce. As viaxes eran difíciles e custosas aqueles anos.
No Abitibi, a colonización facíase na pobreza. O traballo de desbroce en terras cheas de árbores en pé esixía moito: desbrozar, construír unha casa, arrancar os cepos, preparar unha horta e organizar a granxa. Toda a familia colaboraba nos traballos, cada un segundo as súas posibilidades. Lémbrome de ver o meu pai e os meus irmáns moi cansados á noite. O problema do lecer non existía.
2. Émilien na escola en Abitibi
En Rapide-Danseur, a nosa casa estaba a 2 millas da escola. Unha boa camiñada mañá e tarde. En inverno, Émilien trazábanos o camiño na neve, camiñando o primeiro diante de nós. Había unha soa escola, unha soa clase para as chamadas seis divisións. Émilien era o único en 6.º grao. Con demasiada frecuencia, a mestra servíase del para diversas encargas, confiábanlle facer a lectura aos pequenos de 1.º e 2.º grao. A miúdo tamén o enviaba a coidar os grandes cans que servían de vehículo ao señor cura cando ía visitar os enfermos. Émilien, moi obediente, cumpría todas esas funcións, mais o problema é que non cumpría o contido do programa escolar, e iso fíxolle sufrir moito cando chegou ao colexio. Na parroquia non podía ir máis lonxe para os estudos.
3. Inverno de 1941: a doenza de mamá. Durante o inverno, mamá, que esperaba o seu 14.º fillo, foi hospitalizada, moi enferma, e falábase de perigo de morte. Lémbrome da tristura de papá, preocupado. Teño a copia dunha carta que mamá conseguiu escribir a Aurélie, na Escola Normal, durante aqueles días en que prevía a morte. (<>) (É sempre con emoción que relío esta preciosa carta trazada da súa man no hospital). Aurélie participou desta inquietude que enchía o corazón de mamá enferma.
Na súa fervenza xuvenil, pediu ao sacerdote capelán se podía ofrecerse ao Bon Dieu para morrer no lugar de mamá. Parece que este non lle deu importancia. “É o Señor o que determina a hora da nosa morte”, dixo. Unha compañeira de estudos confiounos que Aurélie lle contara que fora á capela a ofrecer o sacrificio da súa vida no lugar de mamá, baixo pretexto de que achaba a vida de mamá máis útil que a súa. Era en febreiro; ela morreu en xullo. (Véxase máis adiante). Mamá mellorou, volveu á casa débil, mais o seu regreso resucitou a alegría na casa, despois do baleiro vivido xuntos, na súa ausencia do fogar.
4. Xullo de 1941: Vacacións do noso irmán maior Armand.
Hno. Louis Tardif e padre Émilien Tardif
Hno. Armand Tardif
Chegada de Aurélie ao Abitibi. Aurélie rematou o seu curso de mestra en xuño. Virá ensinar ao Abitibi. Despois de todos os sacrificios feitos para asegurar os seus estudos, a familia espera moita axuda do seu salario. E cunha inxenua ilusión, prometíase ben axudar a todo o mundo. Foi entón cando Émilien confiou a Aurélie o seu desexo de ir ao colexio para facerse misioneiro. Ela acolleu o seu proxecto con alegría e comprometeuse a axudalo a realizar o seu soño. A principios de xullo de 1941, o irmán Armand toma as vacacións outorgadas pola súa comunidade. Vén de Quebec con Aurélie en tren. A familia está reunida. Son días de festa. Terminado o período de vacacións, Armand volve á súa comunidade en Quebec.
Leva o segredo de Émilien, que quere tanto ser misioneiro. Armand proponse colaborar á súa maneira, comunicando a situación aos seus superiores para solicitar axuda. Aurélie, en connivencia con el, comprométese a pagar todo o que poida. Na merienda que preparou a Armand para o seu regreso en tren, insire unha pequena carta fraterna: “Bon apetito (...) para Émilien, fai o posible, eu farei o resto.” Aurélie contaba co seu salario de profesora e coa indulxencia da comunidade dos Misioneros do Sagrado Corazón. Armand era cociñeiro encargado no colexio. Así quedaba concluído entre eles o complot Armand e Aurélie para favorecer a Émilien. Os meus pais percibían nel un plan da Providencia e non se opoñen ao proxecto. Pode haber un sacerdote na nosa familia? Seríalles tan consolador.
5. Morte de Aurélie
O 14 de xullo de 1941, nunha fermosa tarde soleada, as miñas tres irmás — Yvonne, Aurélie e Irène — cunha amiga parten cantando para ir visitar a escola do sector ao outro lado do río. É alí onde Aurélie ensinará en setembro. A travesía do río facíase en chalana en verán e sobre o xeo en inverno. Mentres as 4 visitantes examinan os pobres locais da escola, uns nenos xogan na chalana. Unha táboa desclávase. Repárana coa man, nada se nota, e non din nada, sabendo ben que fixeran mal xogando e rompendo a chalana.
Mais ao volver, ao medio do río, esa táboa cede. A auga enche a chalana, que envorca. Todas están ameazadas de afogamento. Gritan pedindo socorro, agarradas ao asento da chalana. Un primo oe os berros desesperados. Acode rápido coa súa canoa para salvar as catro en perigo. Aurélie intenta nadar. Afunde na auga e non volve saír. Que proba para a familia! Cando o cura da parroquia anuncia a mamá esa morte de Aurélie, ela respóndelle: “O Bon Dieu empréstouna, recupóuna. Debe telo máis necesitado que nós.” Mamá vivía ese drama un mes antes do nacemento de Gilles, o seu 14.º fillo. A súa saúde era fráxil. Cara ás 7 da tarde, os madeireiros pescaron o corpo da miña irmá Aurélie.
Envólveno nunha sabana e léveno á casa. Depóñeno no cuarto de mamá. Lémbrome de que o seu regreso á casa viu correr moitas bágoas. Aquela que volvía munida dun diploma que esixira tantos sacrificios á familia. Aquela que tiñamos tanta présa por reter entre nós. Aquela en quen cada un de nós contaba para pequenas ledicias: Aurélie xa non está connosco. Este recordo queda para nós como unha gran proba vivida apoiados na fe dos nosos bos pais. Unhas veciñas fixeron a toilette mortuoria da miña gran irmá, mentres os meus grandes irmáns instalan os paneis necesarios, cubertos cunha sabana branca, para colocar o corpo da nosa querida Aurélie.
Exponse vestida co seu vestido negro de convento, co seu fermoso lazo azul de nena de María sobre os ombreiros. Os meus irmáns, con algúns veciños, aprézanse a fabricar o cadaleito de madeira pintado de negro. A sala mortuoria era un recuncho da entrada da cociña. Alí reunímonos para rezar día e noite, en silencio. Para min, aos meus 8 anos, é un acontecemento inesquecible. Contáronme que Émilien miraba a Aurélie no seu cadaleito. Con tristura, di a mamá: “Para min, acabou.” As súas esperanzas misioneiras parecían esvaecidas, e os seus proxectos de colexio tamén. Mamá consolouno dicendo. (<>) Un amigo agrónomo encargouse de enviar a información por correo aos ausentes. Armand e Rose reciben a carta cando xa pasaron os funerais de Aurélie. O correo era o único medio de comunicación para os pobres que eramos.
6. Aurélie traballa no ceo
Cando Armand recibe a carta en Quebec, na pena de perder á súa pequena irmá que acaba de deixar, pensa tamén en Émilien. Vai ver ao seu superior, móstralle a pequena carta que Aurélie introducira na súa merienda de viaxe, e que terminaba así: “Para Émilien, fai o posible, e eu farei o resto.” Émilien afirmou sempre que desde o ceo Aurélie axudouno máis do que puidera facelo co seu pequeno salario de mestra. Ela verdaderamente axudouno. Émilien dicíanos ver un acontecemento providente en que fose o único ano en que o colexio de Beauport, ao que foi, non esixía un certificado de 7.º grao como condición de admisión. Nunca puidera entrar coa súa pobre pequena 6.º grao. Ademais, Émilien presentarase ao colexio sen ter rematado de verdade o seu programa de 6.º grao.
7. A familia en loito
Hno. Louis Tardif
Adrián e Hna. Adrienne
Despois da morte de Aurélie, as miñas irmás, que tamén caeran ao río a piques de afogarse, estaban tamén enfermas: pneumonía, tuberculose e sanatorio. Son recordos afastados. Mamá esperaba o seu 14.º bebé para o 15 de agosto. Tivo que ir ao hospital. Os homes traballaban nos feos. Foi Émilien quen se converteu no noso cociñeiro. Lémbrome de que un primo veu ensinarlle a facer o pan. Tiña bocas que alimentar. Afortunadamente era valente e desenvuelto aos 13 anos. Cumpría unha tarefa que superaba a súa idade.
Lémbrase que Émilien non respondía ás reprobacións. Manifestaba xa paciencia e humildade. Mamá volve do hospital afeblida, en loito pola súa pequena bebé e pola nosa querida Aurélie, cuxa dor queda ben presente na casa. Cantidade de esperanzas e de proxectos esvaecidos. Armand preparara e facilitara a admisión de Émilien ao colexio. Este sempre lle estivo agradecido.
Acompañado dun veciño, Émilien toma o tren para Quebec. Ninguén puidera prepararlle un enxoval como se debera. Parte sen nada. Armand vai buscalo á estación para levalo consigo ao colexio. Despois dalgunhas visitas na casa, Armand déixao ir xuntarse cos outros mozos estudantes no xogo. Émilien, sentado detrás dunha árbore, miraba os estudantes xogar. Tiña todo por aprender para xogar tamén el aqueles xogos. O Padre Superior paseaba rezando nunha alameda preto de alí.
O Padre Ecónomo acababa de constatar que Émilien non tiña enxoval como os outros internos. Émilien oe ao ecónomo informar ao superior: “Chegou un pequeno pobre do Abitibi. Non ten absolutamente nada como enxoval. Que imos a facer?” Émilien comprendeu que se trata del. Ten coidado de non moverse (...) e non respiraba forte, agochado detrás da súa árbore. O Superior responde: (<>) Sorpresa! Cando Émilien chega ao dormitorio, atopa na súa cama o enxoval pedido aos internos: toallas, pixamas, camisas, pantalóns, cepillo de dentes, etc.
Contounos a miúdo esa xenerosidade que apreciara tanto, sen saber moi ben quen o socorrera. Así comezou Émilien os seus estudos no colexio. Adiviñase ben que a miúdo sufriu humillacións pola súa pobreza material e polas súas febles notas nos exames.
Émilien quería moito á súa familia. Escribíanos a miúdo, seguía moi interesado no que cada un vivía. Lémbrome de que no último Nadal, antes de entrar ao noviciado, veu pasar as vacacións ao Abitibi, cando habitualmente ía a Beauce, á casa da miña irmá Rose, por aforro na viaxe. Que ledicia vivimos xuntos aquel ano! Traíanos historias, xogos, tanguerías totalmente novas. Lémbrome de que un ano suspendeu o seu exame de álxebra.
Durante as vacacións de verán, mentres os outros descansaban do pesado traballo da granxa, no que el tamén participara, ía pecharse nun cuarto a traballar esa materia para unha recuperación prevista en setembro. Ninguén na parroquia podía axudalo. Canto traballou. Vina a miúdo a Émilien rezar a Nosa Señora do Sagrado Corazón. Esta devoción de Armand e de Émilien estendérase a todos os membros da familia.
Yves Rancourt, pbro., 24 de xuño de 2008